Blog

Cytologia

vonecia-carswell-0aMMMUjiiEQ-unsplash

Cytologia

Cytologia jest badaniem wykonywanym od lat 40 – stych ubiegłego wieku, które zrewolucjonizowało medycynę i zmniejszyło zapadalność oraz umieralność na raka szyjki macicy. Bardzo niewiele osób wie, że obecnie są dostępne 3 typy badania cytologicznego.

 W każdym badaniu cytologicznym pobierane są do analizy dwa typy komórek:
  • z tarczy szyjki macicy, czyli jej części zewnętrznej, która pokryta jest nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym
  • z kanału szyjki macicy, który prowadzi do jamy macicy, który pokryty jest nabłonkiem jednowarstwowym gruczołowym, produkującym śluz

Aby badanie było kompletne cytolog musi otrzymać od ginekologa rozmaz pobrany specjalną szczoteczką wachlarzowatą, której środkowe elementy są dłuże i zbierają w czasie pobierania komórki z kanału a zewnętrzne krótsze, na które pobierane są komórki z tarczy. 

  1. Cytologia klasyczna, nazywana również szkiełkową, bądź konwencjonalną, którą wynalazł i upowszechnił w pierwszej połowie dwudziestego wieku George Papanicolau. Polega ona na pobraniu komórek nabłonkowych zarówno z tarczy jak i z kanału szyjki macicy za pomocą specjalnej szczoteczki. Badanie to wykonuje lekarz ginekolog na fotelu ginekologicznym. Następnie lekarz przenosi komórki na szkiełko, poprzez roztarcie szczoteczką po szkiełku i utwardza wymaz specjalnym sprayem. Taki preparat jest wysyłany do laboratorium, gdzie doświadczony cyto diagnosta, po odpowiednim wybarwieniu, ocenia komórki i ustala diagnozę. 
  2. Cytologia kontrastowo – fazowa, która polega na badaniu komórek nabłonkowych przez ginekologa od razu po ich pobraniu w specjalnym mikroskopie kontrastowo – fazowym. Wymaz jest tak samo jak w cytologii klasycznej pobierany szczoteczką, nie jest natomiast utwardzany. Badania dokonuje się od razu po pobraniu (komórki muszą być ocenione do kilkudziesięciu minut) dlatego tego typu badanie może wykonać ginekolog, który posiada odpowiednie doświadczenie oraz sprzęt diagnostyczny (mikroskop kontrastowo-fazowy). W Centrum FemiMea dr n. med Wojciech Homola wykonuje takie badania.
  3. Cytologia płynna, tzw. LBC (Liquid Based Cytology), nazywana również cienkowarstwową lub jednowarstwową. To najnowocześniejszy typ cytologii, który ma o kilkanaście procent wyższą czułość w wykrywaniu zmian. Komórki do badania są pobierane w ten sam sposób przez lekarza ginekologa szczoteczką z tarczy oraz kanału szyjki macicy. Inny jest natomiast dalszy proces badania: cała końcówka szczoteczki, na której znajdują się komórki trafia do specjalnej fiolki z płynem zamykanej szczelną nakrętką. Co daje taki sposób? Na szczoteczce jest bardzo dużo komórek, dzięki umieszczeniu jej w płynie, a następnie specjalnym wytrząsaniu wszystkie komórki trafiają do płynu, dzięki czemu jest ich znacznie więcej. Badanie to umożliwia ocenę cytologiczną niezależnie od niewielkiej ilości krwi jaka może się pojawić w czasie pobierania na szczoteczce, czy też niezależnie od stanu zapalnego i związanych z tym komórek odpornościowych w rozmazie (leukocytów), które mogą utrudniać ocenę w przypadku cytologii klasycznej. Kolejny duży plus tej metody to fakt, że wymaz może być przechowywany do kilku miesięcy (większość laboratoriów przechowuje go minimum 30 dni). Dzięki temu w przypadku nieprawidłowego wyniku cytologii wykonanej na podłożu płynnym lekarz ginekolog może zlecić do laboratorium dodatkowe badania bez konieczności kolejnego badania pacjentki na fotelu ginekologicznym co znacząco zwiększa komfort pacjentki i umożliwia uniknięcie niepotrzebnego stresu związanego z badaniem. 

Jakie to badania? 

Z wymazu pobranego na cytologię LBC można oznaczyć obecność onkogennych wirusów HPV, o ich fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju raka szyjki macicy szczegółowo pisaliśmy w dziale o HPV. Ponadto istnieje możliwość oznaczenia tzw. markerów infekcji przetrwałej HPV, które świadczą o obecności wirusa od dłuższego czasu i większe ryzyko zmian przedrakowych, które nieleczone mogą doprowadzić do inwazyjnego raka szyjki macicy. Jest to tzw. test CINTEC PLUS. Dlatego naprawdę warto wykonywać badanie cytologiczne metodą płynną LBC, a najlepiej test połączony tzw. co-testing czyli pobranie jednego wymazu zarówno na cytologię LBC jak i wirusy HPV. Takie podejście w niektórych krajach pozwala na wykonywanie badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy co 3 do 5 lat.

 

Wynik badania cytologicznego i co dalej?

Wyniki badania cytologicznego powinny być wydawane zgodnie z obowiązującymi normami (klasyfikacja Bethesda), każdy wynik, który jest diagnostyczny, powinien zawierać zdanie: wymaz nadaje się do oceny.

  1. Wynik prawidłowyobraz cytologiczny w granicach normy i/lub nie stwierdza się zmian śródnabłonkowych ani procesu złośliwego (czyli raka).
  2. ASC-US: atypowe (czyli nieprawidłowe) komórki płaskonabłonkowe o nieokreślonym znaczeniu. To bardzo duża grupa wyników, które nie są jednoznacznie złe, ale nie można ich pozostawić bez dalszego działania. W takim przypadku mamy kilka tradycyjnych ścieżek postępowania:
  • możemy powtórzyć cytologię za 6 miesięcy
  • możemy oznaczyć obecność onkogennych wirusów HPV, w przypadku pozytywnego wyniku powinna być wykonana kolposkopia
  • możemy oznaczyć obecność markerów infekcji przetrwałej HPV (wiele miesięcy trwającej infekcji, z którą organizm sobie nie radzi własnym układem odpornościowym), czyli tzw. CINTEC PLUS. Badanie to oznacza się albo z wcześniej pobranej cytologii płynnej (LBC) albo konieczna jest kolejna wizyta i pobranie wymazu z szyjki macicy na podłoże płynne (LBC) przez ginekologa
  • możemy również wykonać kolposkopię (więcej o tym badaniu w dziale kolposkopia)

Możemy także skorzystać z najnowszych zdobyczy wiedzy medycznej i wykonać barwienie błękitem metylenowym, czyli badanie FRD (więcej w zakładce FRD) lub ocenić szyjkę macicy z wykorzystaniem algorytmów sztucznej inteligencji czyli badanie VisualCheck (więcej w zakładce VisualCheck). Te dwa ostatnie badania, wykonywane w Centrum FemiMea, mają wyższą czułość i specyficzność w wykrywaniu zmian przednowotworowych szyjki macicy przewyższającą cytologię. Kolejnym plusem tych technologii jest wynik, który otrzymujemy po kilku minutach, w czasie wizyty ginekologicznej. 

  1. AGC, taki wynik oznacza atypowe (nieprawidłowe) komórki gruczołowe, czyli pochodzące z kanału szyjki macicy. W takim przypadku najbezpieczniej jest wykonanie badania kolposkopowego, często z pobraniem biopsji z kanału szyjki macicy
  2. LSIL, zmiany śródnabłonkowa niskiego stopnia, często takie rozpoznanie ma dopisek cechy infekcji wirusami HPV I/lub komórki o cechach koilocytozy lub koilocyty. Oznacza to, że cytolog zauważył w rozmazie komórki nabłonka z cechami infekcji wirusem HPV. W takim przypadku koniecznie należy oznaczyć obecność onkogennych wirusów HPV (nazywanych powszechnie hr HPV) lub wykonać badanie kolposkopowe. Jeśli infekcja HPV zostanie potwierdzona koniecznie należy wykonać kolposkopię.
  3. ASC-H, to już wynik nieco bardziej niepokojący, który oznacza, iż obecne są atypowe (nieprawidłowe) komórki płaskonabłonkowe, dla których nie można wykluczyć, że dotknięte są zmiana śródnabłonkowymi dużego stopnia (nie można wykluczyc zmian HSIL). W takim przypadku, bez zbędnej zwłoki należy wykonać kolposkopię.
  4. HSIL, to ewidentnie nieprawidłowy wynik, potwierdzone są zmiany śródnabłonkowe dużego stopnia: jak najszybciej wykonaj kolposkopię.

Czas na uzyskanie wyniku badania cytologicznego to 2-3 tygodnie, a koszt cytologii płynnej LBC zwykle nie przekracza kwoty 100 zł.