HPV

happy-hpv

HPV

Na raka szyjki macicy zapada w Polsce co roku niemal 3000 kobiet, a blisko 1800 umiera. Uniknięcie tego nowotworu jest niemal całkowicie możliwe, dlatego tak ważna jest dla nas edukacja na temat badań.

HPV

Jak to się dzieje? Znamy przyczynę raka szyjki macicy, czyli tzw. czynnik etiologiczny: są to onkogenne wirusy brodawczaka ludzkiego, tzw. HPV (Human Papiloma Virus). Wiadome jest, że blisko 97% raków szyjki macicy jest spowodowanych przewlekłą infekcją wirusem HPV. Wiemy również, że infekcja HPV to najczęstsza choroba przenoszona drogą płciową na Świecie. Naukowcy szacują, że ok 80% populacji ludzi aktywnych seksualnie zetknie się w czasie swojego życia z którymś z wirusów HPV, jednak gdy u większości nie wywoła to poważnych konsekwencji zdrowotnych, u kobiet w tym czasie zaobserwujemy nieprawidłową cytologię.

Mamy ponad 130 typów wirusa: czy wszystkich należy się bać jednakowo?

Nie. Najbardziej onkogenne (czyli posiadające największy potencjał żeby wywołać raka szyjki macicy) to szczepy HPV 16 i HPV 18, aczkolwiek ostatnie badania sugerują, iż wirus HPV 31 może zbliżać się na “podium” i wyprzedzić HPV 18 w potencjale rakotwórczym.

Wirusy HPV o niższym potencjale onkogennym, przede wszystkim HPV 6 i HPV 11, odpowiedzialne są za rozwój brodawek płciowych, nazywanych również kłykcinami kończystymi. Są to zmiany wyglądające jak drobne brodawki, pojawiające się u kobiet na wargach sromowych, w przedsionku pochwy, czasem w okolicy odbytu, rzadko na szyjce macicy. U mężczyzn również mogą się pojawić zmiany brodawkowate na skórze i błonie śluzowej członka. Pomimo, że jest to problem bardzo wstydliwy, nawracający, rzadko kończy się poważnymi konsekwencjami. Istnieje kilka sposobów walki z kłykcinami, min. stosowanie przez pacjenta preparatów niszczących brodawki, usuwanie zmian laserem, ciekłym azotem, bądź usuwanie zmian substancjami silnie niszczącymi zmienioną tkankę przez lekarza ginekologa. Niestety kłykciny często nawracają co wymaga ponownych zabiegów. Jednak w większości przypadków, za którymś z kolei zabiegiem udaje się pozbyć tej nieprzyjemnej dolegliwości na zawsze.

Jak stykamy się tymi wirusami?

  • Większość infekcji szerzy się drogą kontaktów płciowych. Możliwe jest również zakażenie się poprzez wspólną toaletę czy też basen i ręcznik, jest to jednak bardzo mało prawdopodobne.
  • Jak dochodzi do zakażenia i jak rozwija się infekcja? 

Wirus wnika do nabłonka szyjki macicy przez drobne uszkodzenia jego powierzchni, np. powstające w czasie stosunku. Początkowo bardzo intensywnie namnaża się w komórkach, mówimy wtedy, że jest to tzw. produktywna faza infekcji. Okres ten trwa od kilku do kilkunastu miesięcy, w których czasie pacjentka ma nieprawidłową cytologię. Wtedy cytolog na wyniku umieszcza informację: „komórki o cechach infekcji HPV”. Taki wynik często wywołuje duży niepokój u pacjentki, gdyż sformułowanie „atypowe komórki płaskonabłonkowe o nie do końca określonym znaczeniu ( ASC-US) bądź zmiany śródnabłonkowe niskiego stopnia” (LSIL) brzmią naprawdę groźnie. W tym czasie organizm kobiety, a dokładniej jej układ odpornościowy, toczy walkę z intruzem, jakim jest HPV, którego są już w szyjce macicy setki tysięcy kopii. U bardzo wielu kobiet (szacuje się, że u 80%), które zaraziły się którymś z typów HPV, organizm wygrywa tę walkę, cytologia stopniowo ulega poprawie, a wirus staje się niewykrywalny. Jednak u części z Pań (około 20% pacjentek zarażonych HPV) infekcja przechodzi po kilkunastu miesiącach w fazę przetrwałą, wirus „wbudowuję się” w materiał genetyczny komórek. Ta faza jest już znacznie mniej prawdopodobna do samoistnego odwrócenia.

 

Czy HPV wywołuje tylko raka szyjki macicy?

Najczęstszym nowotworem wywoływanym przez przetrwałą infekcję onkogennymi wirusami HPV jest rak szyjki szyjki macicy, niestety nie jedynym. Infekcja tym wirusem może wywołać również raka odbytu, raka gardła oraz krtani.

 

Czy i jak możemy się chronić przed infekcją HPV?

W związku tym, że znamy czynnik chorobotwórczy, udało się opracować skuteczną metody profilaktyki pierwotnej, która polega na ochronie przed czynnikiem wywołującym chorobę. Taką genialną bronią XXI wieku jest szczepionka profilaktyczna chroniąca przed infekcją HPV. Obecnie dostępna na świecie szczepionka (w Polsce niestety obecnie jest problem z jej dostępnością) chroni przez 9-cioma typami wirusów. Najwłaściwsze postępowanie to szczepienie nastolatków (zarówno dziewczynek jak i chłopców), jednak również u osoby dorosłej szczepienie ma sens, nawet jeśli rozpoczęła już życie płciowe. Naukowcy prowadzą również prace nad szczepionkami leczniczymi, które mogą pomagać w leczeniu już obecnego raka szyjki macicy. Ryzyko infekcji zmniejsza również wstrzemięźliwość płciowa bądź współżycie z zabezpieczeniem w postaci prezerwatywy.

 

Jak wykrywamy infekcję HPV?

  • Wirus HPV jest obecny w czasie infekcji w komórkach szyjki macicy, wydzielinie szyjki, a także w wydzielinie pochwowej. Najczęściej badanie na jego obecność wykonuje lekarz ginekolog.  Istnieje możliwość pobrania jednego wymazu zarówno na cytologię jak i HPV (więcej szczegółów na ten temat znajdziesz w dziale cytologia). Istnieje wiele typów badań na HPV, zawsze jednak jest to badanie molekularne: wykrywane jest DNA wirusów HPV. Dlatego jest to badanie o bardzo dużej czułości – jeśli jest materiał genetyczny wirusa w pobranym materiale, to jest on wykrywany. Na szczęście sama obecność wirusa, świadczy tylko o infekcji, a nie o chorobie, natomiast warto wtedy być czujnym i wykonywać dodatkowe badania takie jak cytologia płynna LBC, kolposkopia, badanie FRD czy VisualCheck. Na Świecie, szczególnie w dobie pandemii, coraz bardziej rozwija się samobadanie, a w tym przypadku samodzielne pobieranie materiału do oznaczenia HPV (tzw. selfsampling). Ponieważ w czasie infekcji wirus jest obecny zarówno komórkach szyjki jak i wydzielinie pochwowej, mamy do dyspozycji specjalnie zaprojektowane zestawy do pobierania wymazu z pochwy przez pacjentkę. 
  • Czas na otrzymanie wyniku badania na obecność wirusów HPV to około 7-10 dni roboczych

 

Jakie badanie na HPV wybrać?

* Najpopularniejszym testem jest badanie hr. HPV DNA 14. Koszt takiego badania z pobraniem przez ginekologa to ok. 200 zł. W przypadku wyniku ujemnego wiemy, że w najbliższym czasie nic złego nie wydarzy się z szyjką macicy w przeciągu kilkunastu miesięcy. W przypadku wyniku pozytywnego dla wirusa HPV 16 lub HPV 18 powinna zostać wykonana co najmniej cytologia płynna, a najlepiej kolposkopia (o szczegółach tego badania dowiesz się z działu kolposkopia). Wynik dodatni dla wirusów z grupy „inne” (nie 16/18) mówi o infekcji jednym wirusów niższej onkogenności aniżeli 16 i 18, nie jest to jednak wynik dający bezpieczeństwo onkologiczne, gdyż wirusy onkogenne z grupy inne wywołują również zmiany prowadzącego w konsekwencji do rozwoju raka szyjki macicy. W przypadku wyniku dodatni hr. HPV DNA z grupy inne można wykonać dodatkowe badanie i oznaczyć konkretny typ wirusa (tzw. genotypowanie 12 szczepów HPV). Takie badanie jest możliwe bez konieczności kolejnej wizyty u ginekologa, ponieważ większość laboratoriów ma możliwość wykonania tego oznaczenia z posiadanego już materiału. Lekarz ginekolog musi dokonać tylko dodatkowego zlecenia (koszt takie badania dodatkowego to około 100 zł).

 

Czy możemy coś zrobić, aby pozbyć się wirusa HPV z organizmu?

Walka z infekcją wirusem HPV jest typowa do każdej infekcji wirusowej: najważniejsza jest tutaj odpowiedź naszego organizmu na ten patogen, czyli sprawność naszego układu immunologicznego. Styl życia poprawiający nasze zdolności obronne przed infekcjami, aktywność fizyczna, zdrowa dieta, zaprzestanie palenia mają tutaj ogromne znaczenie. Od niedawna jest dostępny na polskim rynku preparat do stosowania dopochwowo, którego skuteczność została potwierdzona w badaniach naukowych w kilku krajach Europy, leczenie trwa 6 miesięcy. Jednak nie można rozpoczynać stosowania leku samodzielnie, bez diagnostyki szyjki przez wyspecjalizowanego w tym zakresie lekarza ginekologa. Ponieważ stwierdzona obecność hr. HPV DNA może świadczyć o świeżej infekcji, ale również o długo trwającym zakażeniu, które mogło już spowodować rozwój stanu przedrakowego, który musi być już zdecydowanie inaczej leczony. Więcej w dziale Kolposkopia i diagnostyka pogłębiona szyjki macicy.