Kobieta z przechowywanymi próbkami materiału

W Polsce nie wykonuje się testów na HPV, a rak szyjki macicy zabija 2 tysiące Polek rocznie

Aż 97 procent przypadków zachorowania na raka szyjki macicy wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). Tymczasem w Polsce badania w kierunku HPV wysokiego ryzyka nie są refundowane, dlatego rak szyjki macicy występuje w naszym kraju tak często. Brakuje też powszechnego programu szczepień, a takie wykonuje się tylko w gminach, które przeznaczają na to specjalny fundusz.

W Polsce każdego roku u około 3 500 tysięcy kobiet diagnozuje się raka szyjki macicy, z czego połowa kończy się śmiercią. Jeśli nie chcesz dopuścić do rozwoju raka szyjki macicy zbadaj się i zamów test tutaj

Spis treści

Zachorowalność na raka szyjki macicy

Mimo, że zachorowalność i śmiertelność z powodu raka szyjki macicy w Polsce jest jedną z najwyższych w Europie, do tej pory nie powstał program profilaktyki pierwotnej, czyli szczepień przeciwko HPV oraz profilaktyki wtórnej w formie aktywnego screeningu w oparciu o badanie HPV.

Obecnie każda kobieta w wieku od 25 do 59 roku życia może raz na 3 lata wykonać badanie cytologiczne w ramach Populacyjnego Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy. Zakażenia wirusem HPV nie są zatem wykrywane w naszym kraju rutynowo. Niewiele osób wie że istnieją 3 typy cytologii.

Profilaktyka raka szyjki macicy

Mówimy tu niestety o profilaktyce wtórnej, czyli w oparciu o badanie cytologiczne wykrywające zmiany, które już nastąpiły, czasem wynik cytologii to już rak szyjki macicy. Obecne działania  nie zapobiegają skutecznie  w rakowi szyjki macicy.

– W Polsce brakuje natomiast profilaktyki pierwotnej, a skoro wiemy o tym, że niemal za wszystkie przypadki raka szyjki macicy odpowiada wirus HPV, wszelkie siły powinniśmy skierować w wykrywanie wirusa HPV, aby nie leczyć dopiero zaawansowanych stadiów raka szyjki macicy.

– Według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy, test HPV powinno być pierwszym, jeszcze przed cytologią, badaniem oferowanym pacjentce. Tymczasem w naszym kraju nie ma możliwości bezpłatnego wykonania badania na obecność wirusa HPV, a w gabinecie prywatnym trzeba za niego zapłacić około 200 złotych.

– Systemowo problem wygląda więc tak, że jeśli pacjentka korzysta wyłącznie z publicznej służby zdrowia, to nie dowie się o istnieniu wirusa HPV – ani o badaniach w jego kierunku, ani o szczepieniach – alarmuje dr Wojciech Homola, ginekolog z Centrum Ginekologii i Położnictwa FemiMea.

Nadzieją na poprawę sytuacji może być zapis zawarty w Narodowej Strategii Onkologicznej, który mówi o powszechnych badaniach na obecność wirusa HPV od 2026 roku. Kolejnym krokiem naprzód może być też propozycja Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia, aby szczepienia chroniące przez infekcją wirusem HPV umieścić priorytetowo w Programie Szczepień Ochronnych. Jeśli nie chcesz czekać do 2026 roku i chcesz mieć pewność co do swojego zdrowia zamów test już dziś tutaj.

Szczepienia przeciwko HPV, zarówno dziewczynek jak i chłopców, są refundowane w większości krajów europejskich. Jednym z wzorców jest Skandynawia, gdzie niemal udało się wyeliminować raka szyjki macicy. W Szwecji nowotwór ten diagnozuje się zaledwie u 6 na 100 tysięcy kobiet. Istotna jest też edukacja co to jest wirus HPV, jak można wykryć zakażenie HPV. Czy powinniśmy obawiać się szczepionki przeciw HPV?

Polska na tle świata

Problem raka szyjki macicy jest w Szwecji prawie nieznany, dlatego lekarze stamtąd mogą przyjeżdżać do Polski, żeby zobaczyć zaawansowane stadia raka szyjki macicy. I właśnie na krajach Skandynawskich powinniśmy się wzorować. Tam powszechny jest program szczepień już od kilkudziesięciu lat, a badania w kierunku HPV są wykonywane bezpłatnie po 30 roku życia. Skandynawowie zaczynają więc od sprawdzenia, czy kobieta nie jest zakażona wirusem HPV, a cytologia płynna wykonywana jest w drugiej kolejności, jako badanie uzupełniające. Natomiast w wieku od 23 do 30 roku u kobiet wykonuje się tam płynną cytologię, która jest bardziej czuła od tradycyjnej. I do tego wzorca powinniśmy dążyć – zachęca dr Wojciech Homola.

Czym jest HPV ?

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to sprawca 97 procent nowotworów szyjki macicy, ale także odbytu, gardła, jąder i krtani. Przenosi się on przede wszystkim drogą płciową i dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, a niemal 80% osób, które są aktywne seksualnie, zetknęło się z nim albo zetknie chociaż raz w życiu.

W większości przypadków organizm sam radzi sobie ze zwalczeniem wirusa i nie pozostawia on żadnych śladów. Jednak szacunkowo około u 20% osób wirus pozostanie na dłużej i może rozwinąć się nowotwór. Mamy jednak bardzo dużo czasu na jego wykrycie, bo od momentu zakażenia wirusem HPV do rozwoju raka szyjki macicy mija 7 do 9 lat.

Ważne jest więc wykrycie sprawcy, czyli HPV, a nie tylko późniejsze badanie procesów chorobowych. Oczywiście sam test nie zastąpi w 100% cytologii ani kolposkopii, ale powinien ją poprzedzić – podkreśla dr Wojciech Homola.

Nie każdy wirus HPV jest rakotwórczy.

Spośród blisko 200 typów HPV raka szyjki macicy wywołuje zaledwie kilkanaście z nich. Inne typy pozostawiają w miejscach intymnych mało estetyczne kłykciny kończyste (tzw. brodawki płciowe), które nie są łatwe do wyleczenia, ale nie powodują poważnych powikłań dla zdrowia.

Badanie na HPV

Test w kierunku HPV wykonuje się podobnie jak cytologię. Polega on na pobraniu wymazu z szyjki macicy za pomocą specjalnie zaprojektowanej szczoteczki. Co ważne – wykonanie testu jest również możliwe samodzielnie przez pacjentkę, która następnie przesyła materiał do badania molekularnego w laboratorium.

Czy mam HPV? Dwie możliwości pobrania wymazu

Do samodzielnego pobrania materiału z szyjki macicy służą specjalne sterylne zestawy, które pacjentka może zamówić o u lekarza bądź w Internecie . Dzięki ich konstrukcji i szczegółowej instrukcji nie ma możliwości, aby pobranie materiału do badania wykonać nieprawidłowo.

-Później wystarczy taki zestaw zapakować i odesłać kurierem – mówi dr Wojciech Homola i dodaje, że tego typu testów nie należy mylić na przykład z domowymi testami na Covid. – Tu pacjentka nie wykonuje sama badania, a jedynie samodzielnie pobiera materiał, który później jest analizowany w zaawansowanym laboratorium molekularnym. W prosty sposób test dna HPV można zamówić tutaj.

Samopobranie

Samodzielne pobranie wymazu jest praktykowane w wielu krajach, wśród których liderem jest Holandia, gdzie w 2020 roku pacjentki wykonały samodzielnie test na dna HPV aż 30 procent wymazów w programie profilaktyki raka szyjki macicy opartym o HPV.

Warto dodać, iż test na HPV pobrany w domowej łazience przez pacjentkę ma praktycznie identyczną czułość w wykrywaniu HPV jak pobrany w placówce medycznej.

W czasie infekcji materiał genetyczny wirusa HPV znajduje się bowiem zarówno w komórkach szyjki macicy, jak i śluzie szyjkowym czy wydzielinie pochwowej. Potwierdzono to w dużych badaniach naukowych, gdzie badano pacjentki na obecność HPV przez personel medyczny, a następnie Panie same dokonywały pobrania materiału i porównano te wyniki.

Dzięki takiej taktyce screening w kierunku HPV jest bardziej efektywny, bo można dotrzeć także do pacjentek, które odkładają wizytę u ginekologa. W Holandii, Szwecji czy Australii zestaw do pobrania wymazu jest wysyłany do kobiet w ramach narodowego programu.

W Polsce także jest to możliwe

Ale tylko w ramach prywatnej opieki zdrowotnej i coraz więcej pacjentek decyduje się na samopobranie. Pacjentka nie traci czasu na umawianie się na wizytę i na wyznaczenie odpowiedniego terminu w zależności na przykład od dnia cyklu. Pobrania materiału pacjentka dokonuje sama w dogodnym momencie w domu, w intymnych warunkach. Jest to opłacalne także pod względem ekonomicznym, bo aby pobrać wymaz u lekarza, musi zapłacić około 200 złotych za wizytę, podczas której zostanie pobrany materiał w kierunku wirusa HPV z szyjki macicy, a to kolejny koszt – około 150-200 zł. Decydując się na samopobranie, płaci tylko za zestaw do testu, a później za telekonsultację lub konsultację w gabinecie ginekologa – podkreśla dr Wojciech Homola. Test szybko i dyskretnie zamówisz tutaj.

Jestem zarażona wirusem hpv i co dalej?

Jeśli wyszedł Ci pozytywny test na obecność wirusa HPV, to przede wszystkim wielkie wyrazy uznania, że jesteś w tej uprzywilejowanej, wyedukowanej grupie osób, która kontroluje wirusa HPV. Przede wszystkim zakażenia HPV, do których dochodzi najczęściej w czasie współżycia płciowego , to bardzo powszechna sprawa, wirusy HPV przenoszonę są prawie zawsze drogą płciową.

Wynik pozytywny nie oznacza, że rozwinie się napewno rak szyjki macicy, dopiero przetrwałe zakażenie wirusem HPV (gdy dna hpv jest wykrywane powyżej 24 miesięcy) jest niebezpieczne. Istotne jest, że brodawczaka ludzkiego dzielimy na wirusy niskoonkogenne (odpowiedzialne za powstanie kłykcin kończystych narządów płciowych) oraz wirusy wysokoonkogenne.

To właśnie wirusy wysokoonkogenne (inaczej wysokiego ryzyka) przez swoją krecią robotę po kilku latach mogą spowodować patologiczne zmiany w komórkach nabłonka pokrywającego szyjkę. Jeśli w wymazie zostanie stwierdzony wirus hpv bezwzględnie konieczna jest jednak konsultacja z lekarzem ginekologiem, który zadecyduje o dalszym postępowaniu. Musimy propagować wiedzę na temat HPV, bo okazuje się że tylko 5% dorosłych Polaków wie o jego istnieniu i dlatego po otrzymaniu dodatniego wyniku na HPV wyszukują w google: Jak długo można żyć z HPV?

Kolposkopia

Wielu lekarzy skieruje pacjentkę na kolposkopię – niebolesne badanie, które pozwala dokładnie zbadać szyjkę macicy pod powiększeniem i po odpowiednim wybarwieniu co daje możliwość wykrycia zmian jakie wirus HPV dokonał.

Czasem podczas tego badania lekarz pobiera wycinki bądź biopsję tkanki wyścielającej kanał szyjki macicy Dostępne są już nowe technologie, które wspierają najwcześniejszą diagnostykę: FRD – wybarwianie szyjki macicy błękitnym barwnikiem, którego wynik otrzymuje w 2 minutyVisual Check – ocena nabłonka szyjki macicy z użyciem algorytmów sztucznej inteligencji oraz ZedScan – skanowanie oporu nabłonka szyjki macicy w poszukiwaniu stanów przedrakowych.

Pierwszym krokiem może być też badanie cytologiczne, aby sprawdzić, czy zakażenie wirusem HPV zdążyło już wyrządzić szkody w szyjce macicy.

Najbardziej skuteczne będzie tu badanie cytologiczne na podłożu płynnym (LBC), które ma czułość lepszą nawet o 20-30% od cytologii klasycznej, w tej metodzie znacznie rzadziej zdarzają się też fałszywie negatywne wyniki cytologiczne. Zwykła cytologia, którą zapoczątkował George Papanicolaou w latach 40-tych ubiegłego wieku zapewne uratowała setki tysięcy kobiet, ale mamy 21 wiek i należy sięgać po bardziej wiarygodne metody, a takim jest cytologia płynna czy też badanie w kierunku wirusa hpv.

Po pobraniu wymazu szczoteczka jest zanurzana w pojemniku i dzięki temu do laboratorium trafia 200 razy więcej komórek nabłonka pokrywającego szyjkę niż w przypadku klasycznej cytologii szkiełkowej. I co ważne, podczas jednego pobrania z wymazu można zrobić jednocześnie zarówno badanie na HPV jak i dokładne badanie cytologiczne – mówi dr Homola i zaleca, aby zawsze zaczynać od badania na HPV, a następnie wykonać cytologię, jeśli wynik HPV jest dodatni. Jakie mogą być wyniki cytologii?

Takie dodatkowe badanie lekarz może zlecić w laboratorium z wcześniej pobranego materiału, bez konieczności wizyty pacjentki w gabinecie – A jeszcze lepiej, wzorując się na Niemcach, wykonać cotesting co trzy lata, czyli obydwa badania na raz.

Czy można się pozbyć HPV?

W większości przypadków z wirusem HPV organizm poradzi sobie w ciągu dwóch lat. Jednak u 2 na 10 pacjentów czas trwania zakażenia HPV będzie dłuższy i może wyrządzić szkody.

Do tej pory na rynku nie pojawiły się żadne leki w 100 % przeciwwirusowe, które zwalczają HPV, ale w Polsce dostępne są dwa rodzaje leków dopochwowych które mogą wspomóc organizm w walce z wirusem. Jeśli badanie cytologiczne i kolposkopia wykażą że zaszły jakieś patologiczne zmiany, pacjentka powinna przyzwyczaić się do częstszych wizyt u ginekologa, aby obserwować i wcześnie wykryć możliwe stany przednowotworowe, a następnie je leczyć zabiegowo. Nowotwór rozwija się przez długie lata, więc stała i solidna opieka lekarza nie powinna dać mu szans – podkreśla dr Wojciech Homola.

TEST HPV

Taki test mówi jedynie o obecności wirusa, ale nie powie, czy zaczął on już niszczyć komórki. Wiedza o tym, że mamy wirusa HPV to moment, aby szczególnie zadbać o siebie i dać siłę organizmowi do walki z wirusem. Tutaj nie do przeceniania jest zdrowy tryb życia – ruch, prawidłowa dieta i unikanie stresów.

Szczepienia jako profilaktyka raka szyjki macicy nie tylko dla dziewcząt

Kiedyś sądziło się, że problem HPV dotyczy tylko kobiet, dlatego szczepiono jedynie dziewczynki, które jeszcze nie rozpoczęły współżycia. Dziś w wielu krajach szczepi się zarówno dziewczynki, jak i chłopców. Szczepionka chroni przez dziewięcioma szczepami, zabezpiecza więc przez 7 wysokoonkogennymi i dwoma niskoonkogennymi (6 i 11), które wywołują uciążliwe kłykciny kończyste narządów płciowych, nazywane inaczej brodawkami narządów płciowych.

– Prowadzone obecnie na świecie badania sugerują, iż szczepienie można również zastosować, kiedy zmiany już występują, gdyż to wspomaga eliminację wirusa HPV. Szczepionka nie ma jeszcze rejestracji jako szczepionka lecznicza.

-Została ona zarejestrowana jako szczepionka profilaktyczna. Natomiast obserwacja kliniczna pokazuje, że pacjentki łatwiej pozbywają się wirusa HPV, korzystając ze szczepienia. Dlatego zawsze zalecam szczepienie nawet dorosłym i aktywnym seksualnie pacjentkom – mówi dr Wojciech Homola.

Badam HPV – pierwszy taki projekt w Polsce

“Badam HPV” to wzorowany na najlepszych praktykach w Europie Zachodniej i Australii sposób łatwego i skutecznego wykrywania wirusa.

W zestawie “Badam HPV” wykorzystana jest szczoteczka Evalyn Brush, która w tej chwili jest uznawana za najlepszy zestaw na świecie. Została ona stworzona specjalnie z myślą o pobieraniu wymazu z pochwy.

Jest sterylna, ma delikatne włoski, które każdorazowo umożliwiają zebranie odpowiedniej ilości materiału do badania. Ta szczoteczka w połączeniu technologią molekularną ONCLARITY BD, czyli tzw. rozszerzone genotypowanie xT-GT (- extended genotyping), oznacza, że możliwe jest wykrycie i oznaczenie genotypów większej liczby wirusów , niż w standardowym badaniu.

Zazwyczaj w testach na HPV szuka się dwóch typów wirusa, tych uważanych do niedawna za najbardziej onkogenne, czyli 16 i 18, a wszystkie inne oznacza się po prostu jako “inne”. Dziś już wiemy, że wirus 31 przeskoczył w potencjale rakotwórczym typ 18.

Dlatego w “Badam HPV” genotypuje się sześć wirusów: 16, 18, 31, 45, 51, 52, a pozostałe wirusy w klastrach 33/58, 35/39/68, 56/59/66 w zależności od ich zjadliwości. Jest to więc bardziej precyzyjne badanie.

Dla pacjentki ważne jest to, że wymaz pobiera samodzielnie w domu. Następnie pacjentka zanosi go w pudełku, w którym dostała zestaw do dowolnego punktu kurierskiego, a stamtąd trafia on do laboratorium. Istotne jest też to, że dzięki szczoteczce Evalyn Brush czułość badania nie jest uzależniona od zewnętrznych warunków atmosferycznych podczas transportu ani czasu dostarczenia do laboratorium. Pakiet z zestawem do samodzielnego pobrania wymazu na obecność HPV zamówisz szybko i dyskretnie tutaj. 

Autor:

Dr n. med. Wojciech Homola, specjalista położnictwa i ginekologii, autor wielu prac naukowych z zakresu HPV oraz profilaktyki raka szyjki macicy, wieloletni wykładowca akademicki

Anna Smycz – Michalak, wieloletnia dziennikarka radiowa działu zdrowie w RadioZet

Test na HPV
Test na HPV
  • Test mający na celu, rozpoznanie genotypu wirusa HPV.
  • Test wykrywający obecność typów wirusa HPV, które zwiększają ryzyko na powstanie raka szyjki macicy.

Ostatnio dodane

Shopping Cart