Rak krtani to jeden z częstszych nowotworów złośliwych głowy i szyi. Choć od lat kojarzony jest przede wszystkim z paleniem tytoniu i nadużywaniem alkoholu, coraz więcej badań wskazuje na istotną rolę wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) w jego powstawaniu. Zakażenie typami wysokoonkogennymi HPV, szczególnie HPV 16, odpowiada dziś za rosnący odsetek raków gardła, migdałka i nasady języka, dotykając nierzadko osób młodych, niepalących.
Artykuł wyjaśnia, jak HPV wpływa na ryzyko wymienionych powyżej nowotworów głowy i szyi, jakie są objawy i jak wygląda diagnostyka, a także co możesz zrobić, by skutecznie chronić swoje zdrowie.
Z tego artykułu dowiesz się:
>> rak gardła i krtani jest nowotworem występującym również w Polsce, a jego częstość zachorowań zależy od wielu czynników,
>> istnieją określone czynniki ryzyka rozwoju raka gardła i krtani, w tym zakażenie wirusem HPV, które odgrywa istotną rolę w powstawaniu choroby,
>> wirus HPV może uczestniczyć w procesie rozwoju raka krtani, a zmieniająca się epidemiologia sprawia, że choroba jest coraz częściej rozpoznawana u młodszych osób,
>> rak krtani może powodować zarówno wczesne, jak i późne objawy, w tym charakterystyczną gulę w gardle oraz guz na szyi,
>> choroba może postępować w różnym tempie, a jej rozpoznanie opiera się na odpowiedniej diagnostyce,
>> rak krtani jest chorobą, której rokowanie oraz możliwości leczenia zależą przede wszystkim od stopnia zaawansowania nowotworu,
>> szczepienie przeciw HPV stanowi skuteczną formę profilaktyki i może chronić przed skutkami zakażenia zarówno kobiety, jak i mężczyzn.
Spis treści
Czym jest rak krtani i jak często występuje?
Rak krtani (łac. carcinoma laryngis) to złośliwy nowotwór nabłonkowy wychodzący z błony śluzowej krtani – narządu odpowiedzialnego za fonację (mowę), oddychanie oraz ochronę dolnych dróg oddechowych przed aspiracją pokarmu. W ponad 95% przypadków jest to rak płaskonabłonkowy (squamous cell carcinoma), ściśle powiązany patogenetycznie z czynnikami środowiskowymi i wirusowymi (wirusy HPV).
Krtań anatomicznie dzieli się na trzy piętra, co ma bezpośrednie znaczenie kliniczne:
- głośnia (struny głosowe) – najczęstsza lokalizacja; ok. 60-65% przypadków; daje wczesne objawy głosowe, co sprzyja wczesnemu rozpoznaniu,
- nadgłośnia – ok. 30-35% przypadków; długo przebiega skąpoobjawowo, wykrywana zwykle w zaawansowanym stadium,
- podgłośnia – ok. 1-5% przypadków; najrzadsza lokalizacja, objawy pojawiają się późno.
W Polsce rak krtani rozpoznawany jest u ok. 2 500-3 000 osób rocznie, z wyraźną przewagą mężczyzn (stosunek M:K wynosi ok. 6-8:1). Szczyt zachorowań przypada na 6.-7. dekadę życia, choć przypadki związane z zakażeniem HPV coraz częściej dotyczą osób młodszych.
| Czy wiesz, że... Rak krtani należy do nowotworów, w których wczesne rozpoznanie znacząco poprawia rokowanie. W I stopniu zaawansowania 5-letnie przeżycie sięga 85-90%, podczas gdy w stadium IV spada do poniżej 30%. Wczesne objawy, nawet niegroźna chrypka, nigdy nie powinny być bagatelizowane. |
|---|
| Czynnik ryzyka | Siła związku | Typ |
|---|---|---|
| Palenie tytoniu | Bardzo wysoka | Modyfikowalny |
| Nadużywanie alkoholu | Wysoka (synergizm z tytoniem) | Modyfikowalny |
| Zakażenie HPV (typy 16, 18, 33) | Wysoka (rosnąca) | Wirusowy |
| Ekspozycja zawodowa (azbest, nikiel) | Umiarkowana | Środowiskowy |
| Przewlekły refluks krtaniowo-gardłowy | Umiarkowana | Kliniczny |
| Niedobory żywieniowe (wit. A, C, E) | Umiarkowana | Żywieniowy |
| Płeć męska i wiek > 50 lat | Umiarkowana | Demograficzny |
| Obniżona odporność (HIV, immunosupr.) | Umiarkowana | Układowy |
Palenie tytoniu i alkohol nadal pozostają głównymi, modyfikowalnymi czynnikami ryzyka. Szacuje się, że łączne narażenie na oba te czynniki zwiększa ryzyko raka krtani nawet 30-krotnie w porównaniu z osobami niepalącymi i niepijącymi.
Jednak coraz wyraźniej rysuje się drugi trend – wzrost zachorowań w populacji niepalących, szczególnie w lokalizacji nadgłośniowej i gardłowej, silnie związany z zakażeniem HPV.
>> Sprawdź też: HPV w gardle
| Warto wiedzieć: Palenie tytoniu jest odpowiedzialne za ok. 80% wszystkich przypadków raka krtani. Ryzyko maleje po zaprzestaniu palenia, choć nigdy całkowicie nie wraca do poziomu osób, które nigdy nie paliły. Alkohol działa jako ko-karcynogen – znacząco wzmacnia onkogenny efekt tytoniu. |
|---|
HPV, a rak krtani – jaka jest zależność?
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest uznanym czynnikiem etiologicznym nowotworów głowy i szyi. Związek ten jest szczególnie silny w przypadku raka gardła środkowego (oropharynx), jednak dobrze udokumentowane dane wskazują też na rolę HPV w raku krtani właściwej.
DNA wirusa HPV wykrywane jest w tkance nowotworowej krtani u ok. 20-30% chorych, przy czym w nowotworach nadgłośniowych odsetek ten jest wyższy niż w guzach głośni. Dominującym typem onkogennym jest wirus HPV 16, odpowiadający za zdecydowaną większość przypadków HPV-zależnych raków krtani i gardła.
Mechanizm molekularny onkogenezy HPV-zależnej
Mechanizm, w którym HPV inicjuje transformację nowotworową w komórkach nabłonka krtani, jest analogiczny jak w raku szyjki macicy i innych nowotworach HPV-zależnych. Kluczową rolę odgrywają onkoproteiny wirusowe E6 i E7:
- białko E6 – inaktywuje supresor nowotworowy p53, blokując apoptozę (kontrolowaną śmierć) komórek z uszkodzonym DNA i umożliwiając ich przetrwanie i proliferację,
- białko E7 – inaktywuje białko Rb (retinoblastoma), znosząc hamowanie przejścia komórek do fazy S cyklu i prowadząc do ich niekontrolowanego podziału,
- integracja DNA wirusa z genomem komórki gospodarza prowadzi do niestabilności genetycznej i stopniowej progresji od dysplazji do inwazyjnego raka.
Rak krtani związany z HPV wykazuje odrębny profil kliniczny w porównaniu z klasycznym rakiem zależnym od czynników tytoniowo-alkoholowych. Częściej dotyczy osób młodszych (40-55 lat), niepalących, mężczyzn, i co istotne wiąże się z lepszymi rokowaniami niż rak HPV-ujemny. To tłumaczy się większą wrażliwością na radioterapię i chemioterapię.
>> Dowiedz się więcej: Wirus hpv a rak szyjki macicy
Jak dochodzi do zakażenia HPV w obrębie krtani i gardła?
Do zakażenia HPV w obrębie jamy ustnej, gardła i krtani dochodzi przede wszystkim drogą kontaktów oralno-genitalnych. Wirus przenosi się przez bezpośredni kontakt błon śluzowych i jest wykrywalny w jamie ustnej u ok. 7% dorosłych. Ryzyko zakażenia rośnie wraz z liczbą partnerów seksualnych i częstością praktykowania seksu oralnego.
>> Zobacz: Jak dochodzi do zakażenia wirusem hpv?
| To ważne: Raki krtani i gardła środkowego związane z HPV dotykają coraz częściej młodych mężczyzn bez klasycznych czynników ryzyka (niepalących, niepijących). Do zakażenia dochodzi głównie drogą oralno-genitalną. Szczepienie przeciw HPV skutecznie chroni przed tym typem nowotworów. |
|---|
Rak krtani – objawy początkowe i późne
Objawy raka krtani różnią się w zależności od lokalizacji guza i stopnia zaawansowania choroby. Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie symptomów. Wiele z nich można mylnie przypisywać infekcjom górnych dróg oddechowych lub zmęczeniu głosu.
Początkowe objawy raka krtani
Wczesne objawy raka krtani są często niespecyficzne i łatwe do zbagatelizowania. Najbardziej charakterystycznym wczesnym objawem, szczególnie w lokalizacji głośniowej, jest:
- chrypka (dysfonia) trwająca ponad 3 tygodnie bez widocznej przyczyny – to najważniejszy sygnał alarmowy wymagający pilnej konsultacji laryngologicznej,
- uczucie ciała obcego w gardle lub przeszkody przy przełykaniu,
- suchy, przewlekły kaszel nieustępujący po typowym leczeniu,
- dyskomfort lub łagodny ból gardła, zwłaszcza jednostronny,
- zmiana barwy głosu – głos staje się niższy, ochrypły lub szybciej się męczy.
W nowotworach nadgłośniowych wczesne objawy mogą być bardzo skąpe – stąd często późne rozpoznanie tej lokalizacji. Ból promieniujący do ucha (otalgia refleksyjna) może być jedynym wczesnym objawem raka nadgłośni.
Rak krtani – tzw. gula w gardle i guz na szyi
Dwa objawy szczególnie często niepokojące pacjentów i skłaniające ich do wizyty lekarskiej to:
- tzw. gula w gardle (uczucie kuli w gardle, ang. globus pharyngis) to subiektywne uczucie obecności przeszkody lub ciśnienia w gardle. W kontekście raka krtani może świadczyć o obecności guza w obrębie nadgłośni lub gardła dolnego uciskającego na sąsiednie struktury. Choć sama w sobie „gula” jest częstym objawem refluksu lub zaburzeń lękowo-somatycznych, utrzymująca się ponad 3 tygodnie, jednostronna i narastająca, powinna być zawsze oceniona laryngologicznie,
- guz na szyi (powiększony węzeł chłonny szyjny) może być pierwszym uchwytnym objawem raka krtani, szczególnie w lokalizacjach nadgłośniowej i podgłośniowej, które drenują do szyjnych węzłów chłonnych. Twardy, niebolesny, nie przesuwalny guzek na szyi utrzymujący się ponad 3 tygodnie to objaw wymagający pilnej diagnostyki onkologicznej – może być pierwszą manifestacją przerzutu do węzłów chłonnych.
| Zapamiętaj: Chrypka trwająca ponad 3 tygodnie, tzw. gula w gardle i twardy guz na szyi to trzy kluczowe sygnały alarmowe, które wymagają pilnej konsultacji laryngologicznej. Nie czekaj, wczesne wykrycie raka krtani może uratować życie i głos. |
|---|
Objawy zaawansowanego raka krtani
W miarę postępu choroby objawy stają się bardziej nasilone i wielonarządowe. Do późnych objawów raka krtani należą:
- dysfagia – trudności z przełykaniem, początkowo pokarmów stałych, następnie płynów,
- odynofagia – ból przy przełykaniu, często promieniujący do ucha,
- duszność (stridor) – świszczący oddech wynikający ze zwężenia dróg oddechowych przez rosnący guz,
- afonia – całkowita utrata głosu przy zajęciu obu strun głosowych,
- krwioplucie – obecność krwi w odkrztuszanej wydzielinie lub podczas kaszlu,
- wyniszczenie nowotworowe – utrata masy ciała, osłabienie, anemia,
- ból ucha (otalgia) – wynikający z zajęcia nerwów czuciowych; częsty przy rakach nadgłośni.
Jak szybko postępuje rak krtani?
Tempo progresji raka krtani zależy od kilku czynników – lokalizacji guza, jego typu histologicznego, obecności zakażenia HPV oraz stanu ogólnego i odporności pacjenta. Nie ma jednej odpowiedzi, choroba może rozwijać się przez miesiące lub latami dawać minimalne objawy.
Raki głośni (strun głosowych) mają relatywnie powolny przebieg i rzadko przerzutują we wczesnym stadium, dzięki słabemu unaczynieniu limfatycznemu tej okolicy. Stąd też wczesne objawy (chrypka) są tu charakterystycznym sygnałem alarmowym.
Raki nadgłośni i gardła dolnego są z reguły bardziej agresywne – szybciej naciekają sąsiednie struktury i wcześnie przerzutują do regionalnych węzłów chłonnych szyjnych. U ok. 40-70% chorych z rakiem nadgłośni w chwili rozpoznania stwierdza się już przerzuty do węzłów.
Raki HPV-zależne – choć mogą wykazywać szybki wzrost miejscowy. Odpowiadają lepiej na leczenie (radioterapię, chemioterapię) i mają ogólnie lepsze rokowanie niż ich HPV-ujemne odpowiedniki w tej samej lokalizacji.
| Warto wiedzieć: Od pojawienia się pierwszych objawów do postawienia diagnozy upływa w Polsce przeciętnie 3–6 miesięcy. Każdy tydzień opóźnienia w zaawansowanych przypadkach może zmniejszać szanse na wyleczenie. Dlatego tak ważne jest, by nie zwlekać z wizytą u laryngologa przy każdym utrzymującym się objawu. |
|---|
| Badanie | Rola w diagnostyce |
|---|---|
| Laryngoskopia pośrednia / fiberolaryngoskopia | Ocena endoskopowa krtani; wykrywa zmiany błony śluzowej, asymetrię, owrzodzenia i zaburzenia ruchomości strun |
| Mikrolaryngoskopia (w znieczuleniu ogólnym) | Precyzyjna ocena zmian; pobranie biopsji do badania histopatologicznego |
| Badanie histopatologiczne wycinka | Złoty standard – jedyne badanie potwierdzające rozpoznanie raka |
| TK szyi i klatki piersiowej z kontrastem | Ocena rozległości guza, zajęcia węzłów chłonnych i ewentualnych przerzutów odległych |
| MRI krtani i szyi | Dokładniejsza ocena naciekania tkanek miękkich; planowanie radioterapii |
| PET-TK | Wykrywanie przerzutów odległych; ocena odpowiedzi na leczenie |
| Test DNA HPV (biopsja / wymaz) | Oznaczenie statusu HPV guza; istotne rokowniczo i terapeutycznie |
| Badanie laryngologiczne + USG szyi | Ocena palpacyjna węzłów chłonnych, ewentualna biopsja |
Wykrycie zmiany w krtani podczas laryngoskopii nie jest jeszcze rozpoznaniem raka – jedynie badanie histopatologiczne wycinka pobranego podczas mikrolaryngoskopii pozwala jednoznacznie potwierdzić lub wykluczyć nowotwór złośliwy i określić jego typ. [12]
Rak krtani – czy zakażenie HPV wpływa na przebieg i rokowania?
Tak, i to w istotny kliniczny sposób. Guzy HPV-dodatnie (szczególnie HPV-16-pozytywne) wykazują wyraźnie lepszą odpowiedź na radioterapię i chemioradioterapię niż guzy HPV-ujemne. Tłumaczy się to kilkoma mechanizmami – większą frakcją komórek proliferujących, prawidłową funkcją p53 w tle (przed integracją HPV) i lepszą zdolnością do naprawy uszkodzeń radiacyjnych w prawidłowych tkankach otaczających.
W praktyce klinicznej oznaczenie statusu HPV guza (immunohistochemia na p16 lub test PCR w kierunku DNA HPV) stało się standardem diagnostycznym w nowotworach gardła środkowego i jest coraz częściej wykonywane w raku krtani – ze względu na znaczenie rokownicze i wpływ na planowanie leczenia.
| Czy wiesz, że... Rak krtani i gardła związany z HPV-16 ma o ok. 30-50% lepsze 5-letnie przeżycie niż rak HPV-ujemny w tej samej lokalizacji. Oznaczenie statusu HPV guza jest dziś standardem diagnostycznym w nowotworach głowy i szyi, a w przyszłości może umożliwić indywidualizację intensywności leczenia. |
|---|
| Stopień zaawansowania (UICC/TNM) | Opis | 5-letnie przeżycie |
|---|---|---|
| Stadium I | Guz ograniczony do krtani; ruchome struny głosowe | 85-90% |
| Stadium II | Guz w obrębie krtani; może obejmować więcej niż jedną przestrzeń | 70-80% |
| Stadium III | Naciek sąsiednich struktur lub zajęcie węzłów regionalnych | 45-65% |
| Stadium IVA | Naciek chrząstki tarczowatej lub przerzuty do węzłów obustronnie | 30-45% |
| Stadium IVB–C | Naciek kręgosłupa, tętnicy szyjnej lub przerzuty odległe | poniżej 30% |
Dostępne metody leczenia raka krtani obejmują:
- radioterapię – metodę z wyboru we wczesnych stadiach głośniowych; pozwala zachować głos,
- chirurgię – od mikrochirurgii laserowej (endoskopia laryngologiczna) po laryngektomię częściową lub całkowitą w zaawansowanych przypadkach,
- chemioradioterapię – standard w przypadkach miejscowo zaawansowanych (stadium III–IVA); szczególnie skuteczna w guzach HPV-zależnych,
- immunoterapię (inhibitory PD-1) – niwolumab, pembrolizumab – stosowane w nawrotowym/opornym na leczenie raku głowy i szyi; coraz szerzej dostępne w Polsce.
Laryngektomia całkowita, czyli chirurgiczne usunięcie całej krtani, jest rozwiązaniem ostatecznym w przypadkach nieoperacyjnych lub nawrotowych. Wiąże się z trwałą utratą głosu (pacjent oddycha przez tracheostomę). Jednak współczesne techniki rehabilitacji głosowej – proteza głosowa, elektrolarynks – znacząco poprawiają jakość życia chorych.
| Zapamiętaj: Rak krtani wykryty w stadium I jest wyleczalny u ponad 85% chorych, często bez konieczności usuwania krtani. To pokazuje, jak kluczową rolę odgrywa wczesne zgłoszenie się do lekarza przy pierwszych niepokojących objawach. |
|---|
Nieleczony rak krtani – jakie mogą być konsekwencje?
Nieleczony rak krtani nieuchronnie postępuje i prowadzi do kolejnych, coraz poważniejszych powikłań. Choroba nie ustępuje samoistnie, wręcz przeciwnie, każdy tydzień bez leczenia oznacza progresję nowotworu.
Konsekwencje nieleczonego raka krtani:
- niedrożność dróg oddechowych – narastający guz może prowadzić do duszności zagrażającej życiu i konieczności wykonania tracheotomii w trybie nagłym,
- dysfagia prowadząca do niedożywienia – niemożność przełykania prowadzi do wyniszczenia; może wymagać żywienia przez sondę lub gastrostomię,
- afonia – całkowita utrata głosu,
- masywne przerzuty do węzłów chłonnych szyjnych – naciek na duże naczynia szyjne może grozić krwotokiem zagrażającym życiu,
- przerzuty odległe – najczęściej do płuc, wątroby, kości – czyniące chorobę nieuleczalną,
- wyniszczenie nowotworowe i śmierć – przy braku leczenia mediana przeżycia w zaawansowanym raku krtani wynosi poniżej 12 miesięcy.
| To ważne: Nie istnieje bezpieczny okres wyczekiwania w przypadku podejrzenia raka krtani. Każdy niepokojący objaw – chrypka powyżej 3 tygodni, gula w gardle, twardy węzeł na szyi – wymaga natychmiastowej konsultacji laryngologicznej, a nie samoleczenia lub wyczekiwania. |
|---|
Szczepienie przeciw HPV – dlaczego warto się zaszczepić?
Szczepienie profilaktyczne przeciwko HPV jest jedyną udowodnioną metodą pierwotnej profilaktyki zakażenia wirusem HPV – a tym samym wszystkich nowotworów HPV-zależnych, w tym raka:
- krtani,
- gardła,
- szyjki macicy,
- sromu,
- pochwy,
- odbytu,
- prącia.
Dostępna w Polsce dziewięciowalentna szczepionka chroni przed dziewięcioma typami HPV, w tym typem 16 – głównym czynnikiem raków głowy i szyi.
Mechanizm działania szczepionki polega na indukcji produkcji neutralizujących przeciwciał klasy IgG przeciwko białku L1 kapsydu wirusa HPV. Wysoki poziom przeciwciał uniemożliwia wnikanie wirusa do komórek nabłonkowych po kontakcie z zakażoną osobą. Szczepionka nie leczy istniejącego zakażenia, jest natomiast wysoce skuteczna w jego zapobieganiu (skuteczność > 90% przy podaniu przed inicjacją seksualną) oraz prawdopodobnie zmniejsza ryzyko reaktywacji infekcji latentnej (uśpionej).
>> Może Cię zainteresować: Szczepionka przeciwko HPV
HPV – szczepienie dzieci
Najwyższą skuteczność szczepionki obserwuje się, gdy jest ona podana przed pierwszym kontaktem z wirusem HPV, a więc przed inicjacją seksualną. Dlatego rekomenduje się szczepienie dziewcząt i chłopców w wieku 9-14 lat według schematu dwudawkowego (0 i 6 miesięcy).
W Polsce od 2023 roku szczepienie przeciw HPV dziewcząt i chłopców w wieku 9-14 lat jest finansowane ze środków publicznych (w ramach Programu Szczepień Ochronnych). Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników rekomenduje szczepienie zarówno dziewcząt, jak i chłopców. Ci drudzy chronią siebie (przed rakiem prącia, odbytu, krtani/gardła) i pośrednio partnerki (odporność stadna).
>> Dowiedz się więcej z artykułu: Szczepionka HPV – jak, kiedy, cena?
Szczepienie na HPV dla dorosłych
Szczepienie jest skuteczne i wskazane również u osób dorosłych, które nie były szczepione w dzieciństwie. Dane kliniczne potwierdzają immunogenność i skuteczność szczepionki u osób do 45. roku życia. Po 45. roku życia szczepienie jest możliwe po indywidualnej konsultacji lekarskiej, choć korzyść jest mniejsza ze względu na statystycznie wyższe wcześniejsze narażenie na HPV.
U dorosłych stosuje się schemat trzydawkowy (0, 2 i 6 miesięcy). Szczepienie nie wymaga wcześniejszego wykonania testu HPV. Jest ono zalecane niezależnie od statusu serologicznego, gdyż nawet osoby wcześniej narażone na jeden typ wirusa odnoszą korzyść z ochrony przed pozostałymi typami szczepionkowymi.
| Schemat szczepienia | Wskazanie |
|---|---|
| 2 dawki (0 i 6 miesięcy) | Dziewczęta i chłopcy w wieku 9-14 lat |
| 3 dawki (0, 2 i 6 miesięcy) | Osoby w wieku powyżej 14 lat |
| Po 45. roku życia | Możliwe po indywidualnej konsultacji lekarskiej |
| Kobiety w ciąży | Szczepienie odroczyć do zakończenia ciąży i połogu |
| Czy wiesz, że... Dziewięciowalentna szczepionka HPV chroni przed typami HPV odpowiadającymi za ok. 90% raków szyjki macicy i zdecydowaną większość raków gardła środkowego i krtani powiązanych z HPV. To jedna z najskuteczniejszych znanych profilaktyk nowotworowych. |
|---|
Jak zmniejszyć ryzyko raka krtani?
Profilaktyka raka krtani obejmuje działania skierowane zarówno na klasyczne czynniki ryzyka, jak i na zakażenie HPV. Połączenie profilaktyki pierwotnej i wtórnej daje najlepsze rezultaty.
Profilaktyka pierwotna – eliminacja czynników ryzyka.
- Rzuć palenie. To najważniejsza rzecz, jaką możesz zrobić. Ryzyko raka krtani maleje istotnie już po 5 latach od zaprzestania palenia.
- Ogranicz spożycie alkoholu. Zwłaszcza w połączeniu z tytoniem – efekt ko-karcynogenny jest silniejszy niż suma obu czynników z osobna.
- Zaszczep się przeciw HPV. Najskuteczniej przed inicjacją seksualną, ale warto w każdym wieku przed 45. rokiem życia.
- Dbaj o dietę bogatą w antyoksydanty. Warzywa i owoce bogate w witaminy A, C i E wykazują ochronne działanie na nabłonek dróg oddechowych.
- Chroń się przed ekspozycją zawodową. Azbest, dymy chemiczne, pył drzewny i nikiel – stosuj środki ochrony indywidualnej w środowisku pracy.
- Lecz refluks. Przewlekły refluks krtaniowo-gardłowy uszkadza nabłonek krtani i może współuczestniczyć w karcynogenezie.
Profilaktyka wtórna – wczesne wykrycie:
- nie bagatelizuj chrypki trwającej ponad 3 tygodnie – zawsze skonsultuj się z laryngologiem,
- wykonuj regularne badania kontrolne, jeśli palisz lub paliłeś przez wiele lat,
- przy podejrzeniu zmiany w gardle lub krtani – żądaj fiberolaryngoskopii, nie zadowalaj się tylko antybiotykiem.
Zakończenie
Rak krtani to poważna choroba, której ryzyko można jednak skutecznie ograniczyć. Klasyczne czynniki ryzyka – palenie tytoniu i alkohol – nadal dominują w epidemiologii, jednak rosnąca rola wirusa HPV sprawia, że choroba dotyka dziś także osoby młode, niepalące. Szczepienie przeciw HPV, rezygnacja z nikotyny i alkoholu oraz regularne badania laryngologiczne to trzy filary skutecznej profilaktyki.
Jeśli zauważasz u siebie przewlekłą chrypkę, uczucie guza w gardle lub wyczuwasz twardy guzek na szyi, nie zwlekaj i skonsultuj się z laryngologiem. Poproś lekarza o pełną diagnostykę. Rak krtani wykryty wcześnie jest chorobą wysoce uleczalną, a Twoja czujność może zadecydować o wszystkim.
Bibliografia
- Jeannon J.P., Orabi A.A., Bruch G.A., Abdullahi H.A., Simo R. (2009). Diagnosis of laryngeal cancer: a systematic review. Journal of Laryngology & Otology, 123(2), 147–152.
- Krajowy Rejestr Nowotworów (2024). Nowotwory złośliwe w Polsce w 2023 roku. Centrum Onkologii – Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie, Warszawa. Dostępne: http://onkologia.org.pl [dostęp: 01.06.2026].
- Hashibe M., Brennan P., Chuang S.C. et al. (2009). Interaction between tobacco and alcohol use and the risk of head and neck cancer: pooled analysis in the International Head and Neck Cancer Epidemiology Consortium. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 18(2), 541–550.
- Kreimer A.R., Clifford G.M., Boyle P., Franceschi S. (2005). Human papillomavirus types in head and neck squamous cell carcinomas worldwide: a systematic review. Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, 14(2), 467–475.
- Ang K.K., Harris J., Wheeler R. et al. (2010). Human papillomavirus and survival of patients with oropharyngeal cancer. New England Journal of Medicine, 363(1), 24–35.
- Mehanna H., Beech T., Nicholson T. et al. (2013). Prevalence of human papillomavirus in oropharyngeal and nonoropharyngeal head and neck cancer – systematic review and meta-analysis. Head & Neck, 35(5), 747–755.
- Zur Hausen H. (2002). Papillomaviruses and cancer: from basic studies to clinical application. Nature Reviews Cancer, 2(5), 342–350.
- Fakhry C., Westra W.H., Li S. et al. (2008). Improved survival of patients with human papillomavirus-positive head and neck squamous cell carcinoma in a prospective clinical trial. Journal of the National Cancer Institute, 100(4), 261–269.
- D’Souza G., Kreimer A.R., Viscidi R. et al. (2007). Case-control study of human papillomavirus and oropharyngeal cancer. New England Journal of Medicine, 356(19), 1944–1956.
- Lefebvre J.L. (2006). Laryngeal preservation in head and neck cancer: multidisciplinary approach. Lancet Oncology, 7(9), 747–755.
- Takes R.P., Strojan P., Silver C.E. et al. (2012). Current trends in initial management of laryngeal cancer: the declining use of open surgery. Head & Neck, 34(2), 270–281.
- National Comprehensive Cancer Network (NCCN) (2024). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Head and Neck Cancers, Version 3.2024. Dostępne: https://www.nccn.org [dostęp: 01.06.2026].
- Ferris R.L., Blumenschein G. Jr, Fayette J. et al. (2016). Nivolumab for recurrent squamous-cell carcinoma of the head and neck. New England Journal of Medicine, 375(19), 1856–1867.
- World Health Organization (2022). Human papillomavirus (HPV) vaccines: WHO position paper. Weekly Epidemiological Record, 97(50), 645–672.
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (2022). Rekomendacje dotyczące profilaktyki raka szyjki macicy i innych nowotworów HPV-zależnych. Ginekologia Polska, 93(12), 965–984.
Dr n. med. Wojciech Homola, specjalista położnictwa i ginekologii, autor wielu prac naukowych z zakresu HPV oraz profilaktyki raka szyjki macicy, wieloletni wykładowca akademicki. Na codzień prowadzi ciąże, pomaga w doborze antykoncepcji, wykonuje kolposkopie, histeroskopie oraz elektrokonizacje szyjki macicy.
