Kłykciny kończyste, potocznie zwane brodawkami płciowymi, to jedne z najczęstszych zmian błon śluzowych narządów płciowych, wywoływanych przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Ich pojawienie się w ciąży wzbudza uzasadniony niepokój. Zmiany hormonalne i immunologiczne towarzyszące temu wyjątkowemu okresowi mogą sprzyjać ich powstawaniu i nasileniu. Dobra wiadomość jest jednak taka, że zdecydowana większość ciężarnych z tym rozpoznaniem przechodzi ciążę bez poważnych powikłań. [1,2]
Niniejszy artykuł odpowie na pytania, czy kłykciny kończyste w ciąży zagrażają zdrowiu dziecka, jak przebiega ich leczenie i jaki mają wpływ na przebieg porodu.
Z tego artykułu dowiesz się:
>> czym są kłykciny kończyste i dlaczego ciąża może nasilać ich objawy,
>> jakie są objawy kłykcin kończystych i kiedy sięgnąć po pomoc lekarską,
>> czy kłykciny kończyste są groźne dla dziecka i jakie ryzyko niesie transmisja HPV na noworodka,
>> które metody leczenia są bezpieczne w ciąży, a które są bezwzględnie przeciwwskazane,
>> czy kłykciny mogą wpłynąć na sposób odbycia porodu – w tym czy konieczne jest cesarskie cięcie,
>> kiedy wykonać szczepienie przeciw HPV i co zrobić, gdy ciąża zaskoczy Cię w trakcie serii szczepień.
Spis treści
Czym są kłykciny kończyste w ciąży?
Kłykciny kończyste (łac. condylomata acuminata) to miękkie, brodawkowate zmiany skórno-śluzówkowe wywoływane przez typy 6. i 11. wirusa HPV. Określa się je typami „niskiego ryzyka onkogennego”. To oznacza, że choć powodują uciążliwe dolegliwości, nie prowadzą bezpośrednio do raka. [1,2]
Zakażenie HPV jest jedną z najczęściej występujących chorób przenoszonych drogą płciową – szacuje się, że aktywna infekcja wywołująca kłykciny dotyczy ok. 1-2% ciężarnych kobiet.
Ciąża sprzyja powstawaniu lub nasileniu kłykcin z kilku ważnych powodów:
- względna immunosupresja ciążowa – naturalny mechanizm chroniący płód przed układem odpornościowym matki, który jednocześnie osłabia kontrolę replikacji wirusa HPV, [6]
- wysoki poziom estrogenów i progesteronu stymulujący proliferację komórek nabłonkowych,
- wzmożone ukrwienie narządów rodnych sprzyjające szybszemu wzrostowi zmian.
W efekcie u kobiet z wcześniejszym zakażeniem HPV kłykciny mogą pojawić się w ciąży po raz pierwszy lub ulec znacznemu powiększeniu. [6]
>> Może Cię zainteresować: Wirus hpv a ciąża
Objawy kłykcin kończystych w ciąży
Kłykciny kończyste przybierają postać miękkich, różowawych lub szarawobiałych grudek i guzków – pojedynczych lub układających się w skupiska przypominające kształtem kalafiora.
Najczęstsze lokalizacje to:
· wargi sromowe mniejsze i większe,
· okolice krocza i odbytu,
· ścianka pochwy i szyjka macicy,
· okolica cewki moczowej i łechtaczki.
Do typowych dolegliwości należą: swędzenie i pieczenie krocza, dyskomfort lub uczucie ciała obcego w pochwie oraz krwawienie kontaktowe, np. po badaniu ginekologicznym lub stosunku płciowym. [4] Wiele kobiet nie odczuwa jednak żadnych objawów. Zmiany są wówczas wykrywane przypadkowo podczas rutynowej wizyty u ginekologa.
W ciąży kłykciny mogą rosnąć wyjątkowo szybko i osiągać znaczne rozmiary. Duże zmiany mogą utrudniać oddawanie moczu lub defekację, a zlokalizowane w pochwie powodować epizody krwawień.
| Warto wiedzieć: Pojawienie się nowych zmian skórno-śluzówkowych w obrębie narządów płciowych w czasie ciąży zawsze wymaga oceny lekarskiej. Nie należy samodzielnie stosować preparatów dostępnych bez recepty - większość z nich jest przeciwwskazana w ciąży. |
|---|
Czy kłykciny kończyste w ciąży są groźne dla dziecka?
Najistotniejszym ryzykiem związanym z kłykcinami kończystymi w ciąży jest możliwość przeniesienia wirusa HPV na noworodka, tzw. transmisja wertykalna. Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas porodu siłami natury, gdy dziecko ma bezpośredni kontakt ze zmianami i wydzieliną kanału rodnego matki. Znacznie rzadziej transmisja może zachodzić drogą krwiopochodną lub przez płyn owodniowy. [3]
Najpoważniejszym powikłaniem u dziecka jest nawracająca brodawczakość układu oddechowego (ang. Recurrent Respiratory Papillomatosis – RRP), zwana też brodawczakością krtani. Polega ona na tworzeniu się brodawkowatych zmian w obrębie krtani i tchawicy, które mogą prowadzić do chrypki, trudności w połykaniu, a w skrajnych przypadkach do zagrożenia drożności dróg oddechowych. [9,10]
Ryzyko transmisji jest jednak stosunkowo niskie. Szacuje się, że aktywne zakażenie HPV dotyczy ok. 1-5% noworodków matek z czynnymi kłykcinami. Do rozwoju klinicznie jawnej RRP dochodzi jeszcze rzadziej. [3]
Ryzyko transmisji wzrasta, gdy:
- kłykciny są rozległe i obejmują szyjkę macicy lub ściankę pochwy,
- matka wykazuje wysoką wiremię HPV w chwili porodu,
- poród jest długotrwały lub dochodzi do przedwczesnego pęknięcia błon płodowych.
| To ważne: To ważne: Nawracająca brodawczakowatość krtani u dzieci (RRP) wywołana niskoonkogennymi genotypami HPV jest poważną, lecz stosunkowo rzadką chorobą. Sama obecność kłykcin u matki nie przesądza o zakażeniu dziecka – każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny lekarskiej. |
|---|
>> Sprawdź też: Wirus HPV pierwsze objawy
Kłykciny kończyste, a przebieg ciąży
Sama obecność kłykcin kończystych nie jest zazwyczaj przyczyną powikłań położniczych. Nie zwiększa ona istotnie ryzyka poronienia, porodu przedwczesnego ani wad wrodzonych u płodu. Ciąża z kłykcinami kończystymi przebiega w zdecydowanej większości przypadków bez zakłóceń.
Jednak bardzo rozległe zmiany, zajmujące dużą część sromu, pochwy lub szyjki macicy, mogą powodować:
- trudności diagnostyczne – utrudniają ocenę szyjki macicy i przeprowadzenie cytologii,
- dolegliwości bólowe i epizody krwawień,
- zwężenie kanału pochwy – w skrajnych przypadkach mogące utrudniać lub uniemożliwiać poród siłami natury.
W takich sytuacjach konieczna jest ścisła współpraca ginekologa-położnika, dermatologa oraz – w razie potrzeby – neonatologa. Ważne jest również poinformowanie zespołu porodowego o rozpoznaniu HPV, aby noworodek mógł być odpowiednio monitorowany.
Kłykciny kończyste a poród – czy konieczne jest cesarskie cięcie?
Samo rozpoznanie kłykcin kończystych nie stanowi bezwzględnego wskazania do cesarskiego cięcia. Decyzja o sposobie ukończenia ciąży jest zawsze podejmowana indywidualnie – z uwzględnieniem rozległości i lokalizacji zmian, ich wpływu na drożność kanału rodnego oraz ogólnego stanu zdrowia matki i płodu. [5]
Cesarskie cięcie jest wskazane, gdy kłykciny:
- blokują kanał rodny i uniemożliwiają bezpieczny poród siłami natury,
- są tak rozległe, że poród drogą pochwową groziłby masywnym krwotokiem,
- zajmują szyjkę macicy, uniemożliwiając jej ocenę i bezpieczne prowadzenie porodu.
Warto podkreślić, że cesarskie cięcie nie eliminuje całkowicie ryzyka transmisji HPV na dziecko – do zakażenia może dochodzić również przez krew, płyn owodniowy lub drogą przełożystkową przed porodem. Dlatego decyzja o cesarskim cięciu wyłącznie w celu ochrony noworodka przed HPV nie jest standardowym zaleceniem. [3,5]
Kłykciny kończyste w ciąży – leczenie
Leczenie kłykcin kończystych w ciąży jest trudniejsze niż poza nią. Większość standardowo stosowanych preparatów jest przeciwwskazana lub wymaga szczególnej ostrożności. Celem terapii jest przede wszystkim zmniejszenie masy zmian przed porodem.[4,5] Poniższa tabela przedstawia zestawienie dostępnych metod:
| Metoda leczenia | Status w ciąży | Kategoria |
|---|---|---|
| Krioterapia (ciekły azot) | Dozwolona - zalecana | Dozwolona |
| Elektrokoagulacja | Dozwolona pod nadzorem lekarskim | Dozwolona |
| Laser CO₂ | Dozwolona - preferowana przy rozległych zm. | Dozwolona |
| Kwas TCA 80-90% | Dozwolona pod ścisłym nadzorem | Dozwolona |
| Podofilotoksyna | BEZWZGLĘDNIE PRZECIWWSKAZANA | Zakaz |
| Imikwimod | Niezalecany - brak danych o bezpieczeństwie | Zakaz |
| Interferon | Niezalecany w ciąży | Zakaz |
Metody dozwolone w ciąży
Spośród dostępnych opcji następujące metody uznaje się za bezpieczne w ciąży – zawsze jednak pod ścisłym nadzorem lekarskim:
- Krioterapia (zamrażanie ciekłym azotem) – szeroko stosowana, dobrze tolerowana metoda miejscowego niszczenia zmian; może wymagać kilku sesji. [4,5]
- Elektrokoagulacja – chirurgiczne niszczenie zmian prądem elektrycznym; wymaga znieczulenia miejscowego.
- Laseroterapia CO₂ – precyzyjna metoda usuwania zmian laserem; szczególnie zalecana przy dużych lub rozległych kłykcinach w zaawansowanej ciąży. [5]
- Kwas trójchlorooctowy (TCA) 80-90% – powoduje chemiczną martwicę zmian; stosowany pod ścisłym nadzorem lekarskim. [4]
Metody przeciwwskazane w ciąży
| Zapamiętaj: Nigdy nie stosuj preparatów na kłykciny samodzielnie w trakcie ciąży. Podofilotoksyna, popularna w leczeniu poza ciążą, jest w ciąży bezwzględnie zakazana ze względu na ryzyko wad płodu. Lekarz dobierze właściwą metodę, uwzględniając Twój stan zdrowia i zaawansowanie ciąży. |
|---|
Kłykciny kończyste w ciąży – możliwe powikłania
W zdecydowanej większości przypadków ciąża z kłykcinami kończystymi przebiega bez poważnych powikłań. Jednak ich obecność może wiązać się z pewnymi ryzykami, które warto omówić z lekarzem prowadzącym.
Możliwe powikłania u matki:
- krwawienie z rozległych lub owrzodzonych zmian,
- dyskomfort i bóle przy oddawaniu moczu lub defekacji,
- nawrót lub progresja kłykcin po leczeniu – wirus HPV może pozostawać w organizmie w stanie utajonym,
- nadkażenie bakteryjne zmian prowadzące do wtórnego stanu zapalnego.
Możliwe powikłania u dziecka:
- nawracająca wrodzona brodawczakowatość układu oddechowego (RRP) –rzadka, lecz poważna konsekwencja transmisji HPV-6/11 na noworodka. [3,9]
Biorąc pod uwagę stosunkowo niskie ryzyko transmisji i dobre rokowanie przy właściwym leczeniu, prognoza dla matki i dziecka jest w większości przypadków dobra.
Czy kłykciny kończyste mogą ustąpić po porodzie?
Tak, u znacznej części kobiet kłykciny kończyste samoistnie ustępują lub zmniejszają się w ciągu kilku miesięcy po porodzie. Wynika to z normalizacji stężeń hormonów płciowych oraz powrotu układu immunologicznego do stanu sprzed ciąży. Szacuje się, że u ok. 30-50% kobiet zmiany ulegają samoistnej regresji bez dodatkowego leczenia. [1,12]
Nie oznacza to jednak, że po porodzie można zapomnieć o problemie. Wirus HPV może pozostawać w organizmie w stanie utajonym przez wiele lat i powodować nawroty kłykcin. Kobiety z potwierdzonym zakażeniem HPV powinny:
- regularnie wykonywać cytologię i testy HPV i DNA,
- zgłaszać każde pojawienie się nowych zmian lekarzowi,
- skuteczne w zmniejszeniu liczby nawrotów jest też szczepienie przeciw HPV po zakończeniu ciąży i okresu połogu, okres laktacji nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia przeciwko HPV.
>> Warto przeczytać także: Dlaczego test na hpv jest lepszy niż cytologia
Szczepienie przeciw HPV a ciąża – czy można się zaszczepić?
Dostępne szczepionki przeciw HPV (dziewięciowalentna oraz dwuwalentna) – nie są zalecane do stosowania w czasie ciąży. Nie wynika to z udowodnionego działania szkodliwego – nie zaobserwowano negatywnego wpływu na płód u kobiet, które nie wiedząc o ciąży otrzymały szczepionkę, lecz z braku wystarczających danych z badań klinicznych prowadzonych u ciężarnych. [7,8]
Optymalny czas na szczepienie:
- wiek 9-14 lat – jeszcze przed inicjacją seksualną; szczepionka jest wówczas najskuteczniejsza i podawana w schemacie dwudawkowym, [7,8]
- wiek 15-26 lat – schemat trzydawkowy; nadal wysoce skuteczny, [8]
- u pozostałych osób dorosłych – po konsultacji lekarskiej, dane kliniczne o skuteczności w indukcji produkcji przeciwciał pochodzą z populacji do 45 roku życia, chociaż nie oznacza to, że po tym wieku szczepienie nie działa. [7]
Jeśli jesteś w ciąży i nie byłaś jeszcze zaszczepiona – zaleca się odroczyć szczepienie do czasu zakończenia ciąży i połogu. Dawki podane przed ciążą są ważne, nie trzeba zaczynać serii od nowa. Karmienie piersią nie stanowi przeciwwskazania do podania kolejnych dawek szczepienia przeciwko HPV.
| Czy wiesz, że… Szczepienie przeciw HPV chroni nie tylko przed kłykcinami kończystymi, ale także przed rakiem szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu. Dziewięciowalentna szczepionka zapobiega zakażeniom 9 typami HPV, w tym 7 typami wysokiego ryzyka onkogennego. |
|---|
>> Dowiedz się: Jak szybko rozwija się rak szyjki macicy?
Podsumowanie
Kłykciny kończyste w ciąży to problem wymagający uwagi i odpowiedniego postępowania medycznego, lecz w zdecydowanej większości przypadków nie stanowi poważnego zagrożenia dla matki ani dziecka. Kluczowe jest regularne monitorowanie stanu zmian przez ginekologa, podjęcie bezpiecznego leczenia we właściwym czasie oraz świadome planowanie sposobu porodu.
Jeśli podejrzewasz u siebie infekcję HPV lub zauważyłaś niepokojące zmiany, nie zwlekaj. Skonsultuj się z lekarzem i wykonaj badanie w kierunku HPV. Wczesna diagnoza i właściwa opieka medyczna to najlepsza ochrona dla Ciebie i Twojego dziecka.
Kłykciny kończyste w ciąży – najczęściej zadawane pytania
Bibliografia
- Garland S.M., Steben M., Sings H.L. et al. (2009). Natural history of genital warts: analysis of the placebo arm of 2 randomized phase III trials for a quadrivalent human papillomavirus vaccine. Journal of Infectious Diseases, 199(6), 805-814.
- Lacey C.J.N., Lowndes C.M., Shah K.V. (2006). Burden and management of non-cancerous HPV-related conditions: HPV-6/11 disease. Vaccine, 24(Suppl 3), S35-S41.
- Silverberg M.J., Thorsen P., Lindeberg H., Grant L.A., Shah K.V. (2003). Condyloma in pregnancy is strongly predictive of juvenile-onset recurrent respiratory papillomatosis. Obstetrics & Gynecology, 101(4), 645-652.
- Majewski S., Pniewski T., Malejczyk M. (red.) (2015). Kłykciny kończyste – rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Przegląd Dermatologiczny, 102(2), 91-101.
- Workowski K.A., Bolan G.A. (2015). Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines, 2015. MMWR Recommendations and Reports, 64(RR-03), 1-137.
- Smith E.M., Ritchie J.M., Yankowitz J. et al. (2010). HPV prevalence and concordance in the cervix and oral cavity of pregnant women. Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology, 2010, 586036.
- Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (2020). Rekomendacje dotyczące szczepień przeciw HPV. Ginekologia Polska, 91(8), 489-497.
- World Health Organization (2022). Human papillomavirus (HPV) vaccines: WHO position paper. Weekly Epidemiological Record, 97(50), 645-672.
- Syrjänen S. (2010). Current concepts on human papillomavirus infections in children. APMIS, 118(6-7), 494-509.
- Benedetti Panici P., Bellati F., Fischetti M. et al. (2008). Recurrent respiratory papillomatosis: a review of the literature and a case series. Archives of Gynecology and Obstetrics, 277(6), 493-498.
- Centers for Disease Control and Prevention (2024). Human Papillomavirus (HPV). Dostępne: https://www.cdc.gov/hpv [dostęp: 10.05.2024].
- Briton L.A., Nasca P.C., Mallin K. et al. (1990). Case-control study of in situ and invasive carcinoma of the vagina. Gynecologic Oncology, 38(1), 49-54.
Dr n. med. Wojciech Homola, specjalista położnictwa i ginekologii, autor wielu prac naukowych z zakresu HPV oraz profilaktyki raka szyjki macicy, wieloletni wykładowca akademicki. Na codzień prowadzi ciąże, pomaga w doborze antykoncepcji, wykonuje kolposkopie, histeroskopie oraz elektrokonizacje szyjki macicy.
